Приложение:Списки Сводеша для тюркских языков

Списки Сводеша для разных языков
Абхазо-адыгскиеАфразийскиеБалтийскиеБантуГерманскиеГреческийДене-енисейскиеИндоарийскиеИндоиранскиеИскусственныеКельтскиеМонгольскиеНахско-дагестанскиеПалеоазиатскиеРоманскиеСамодийскиеСино-тибетскиеСлавянскиеТунгусо-маньчжурскиеТупи-гуараниТюркскиеФинно-угорскиеКартвельские
Русский Чувашский Якутский Тувинский Хакасский Шорский Алтайский Киргизский Татарский Башкирский Балкарский Карачаевский Кумыкский Ногайский Каракалпакский Казахский Узбекский Уйгурский Туркменский Азербайджанский Турецкий Крымскотатарский Караханидский Орхоно-енисейский
1 я эпĕ мин мен мин мен мен мен мин мин мен мен мен мен men мен men măn men mən ben men مَنْ (men) men, ben
2 ты эсĕ эн сен син сен сен сен син һин сен сен сен сен sen сен sen săn sen sən sen sen سَنْ (sen) sen
3 он, оно, она вăл кини ол ол ол ол ал ул ул ол ол ол ол ol ол u u ol o o o اُلْ (ol) ol
4 мы эпир биһиги бис піс пис бис биз без беҙ биз биз биз биз biz бiз biz biz biz biz biz biz بِزْ (biz) biz
5 вы эсир эһиги силер сірер силер слер силер сез һеҙ сиз сиз сиз сиз siz сендер, сiз siz, sizlar, senlar siz, silăr, sizlăr, sănlăr siz siz siz siz سِزْ (siz) siz
6 они вĕсем кинилэр олар олар ылар олор алар алар улар ала ала олар олар olar олар ular ular olar onlar onlar olar اُلارْ (olar) olar
7 этот ку бу бо пу по бу бу, бул бу был бу бу бу бу bul бұл bu bu, mavu bu bu bu bu بُو (bū) bu
8 тот вăл, лешĕ, çавă ол ол ол ол, тиги, анзы ол тиги, ошол теге, шул теге йинендагъы, ол ол шо, ол сол, анав, ол sol, ana, ol сол, анау shu, o'sha u, avu, shu şu, şol o şu, о şu, о اُلْ (ol) ol
9 здесь кунта манна мында мында мында мында мында, бул жерде монда, биредә, бу җирдә бында мында, блайда мында, былайда мунда, шунда мунда bunda, bul jerde мұнда bu yerda, bu yoqda, bu yonda bunda, bu yărdă, mayărdă, mana şu taýda, onda, bäri burada burada, bura, burası mında مُنْدا (mundā) bunta
10 там унта, çавăнта, лере онно ында анда анда анда, ондо тиги жакта, тиги жерде, анда тегендә, анда, шул җирдә тегендә анда анда, алайда онда онда onda, sonda, ol jerde, sol jerde онда, анда u yerda, u yoqda, u yonda unda,
u yărdă
ol ýerde, o taýda orada orada, ora, orası anda اَنْدا (andā) anta
11 кто кам ким кым кем кем кем ким кем кем ким ким ким ким kim кім kim kim kim kim kim kim كِمْ (kim) kim, kеm
12 что мĕн туох чүү ниме ноо не, неме эмне нәрсә, ни нимә не не не, не зат не, не зат ne не nima, na nemă näme ne ne نا (nē), ناما (nemē), ناكُو (negǖ), قَيُو (qayū) ne
13 где ăçта ханна кайда хайда қайда кайда кайда, кана кайда ҡайҙа къайда къайда къайда кайда qayda қайда qayerda, qayda nădă, qăyărdă, qăyăr nirede harada nerede, hani qayda, qayerde قَنْدا (qandā), قَيُودا (qayūdā), قَنٖى (qanï̄) qanı, qanda, qanta, qayda
14 когда хăçан хаһан кажан хаӌан қачан качан качан кайчан ҡасан къачан къачан къачан кашан qashan қашан qachon qachan, qanchidă, năchchidă haçan haçan ne zaman, kaç, kaçta ne vaqıt, qaçan قَجانْ (qačan) qaçan
15 как мĕнле хайдах канчап, кандыг хайди қайде кандый, канай кандай, нечик ничек нисек къалай къалай нечик калай qalay қалай qalay, qanday, nechik qandaq nähili, niçik, häýsy necə, nətər nasıl nasıl نَتَكْ (neteg) negü
16 не çук, мар суох эвес, чок нимес, чох эбес эмес эмес түгел түгел тюйюлдю тюл, тюйюл тюгюл тувыл emes емес emas, yo'q yoq, ămăs däl deyil değil degil يُوقْ (yōq), اَرْماسْ (ermēs) emäs, tügül
17 всё пĕтĕм, пур, пурте бары, бүтүн шупту, хамык, бүгү, дөгере тооза, прай, тикci тооза бастыра, ӱзе баары, бардык, бүткүл бөтен, бары, һәммә бөтә битеу бары, бютеу бары, бютюн баьри, савлай barlıq, pu'tkil, pu'tin бәрі, бүкіл, барлық, барша barcha, hamma, butun, bari, borliq hămmă, barchă, pütün, barliq bary, hemme, ähli, her bütün, hamısı tüm, bütün, hep bütün, ep, episi قَمُغْ (qamuɣ), بَرْجا (barčā) qamuğ, qop
18 много нумай элбэх, үгүс хөй, көвей, ээлбек кöп кöп кöп көп күп күп кёп кёб кёп коьп ko'p көп koʻp köp köp çox çok çoq كُبْ (köp), اُكُوشْ (üküš) üküs, üküş, köp
19 несколько темиçе хас да, ханнык эрэ, аҕыйах каш, бир каш, шала, кашкыйна кöп нимес, нинӌе-де, сала кöп эбес бир канча бир нече берничә бер нисә бир талай, бир ненча бир ненча бир нече бир неше bir neshe бірнеше bir necha, bir qancha, ba'zi, ayrim bir qanchă, azraq, băzi birnäçe, berentak bəzi, bir neçə bazı, kimi, birkaç, biraz bir qaç bir ança
20 мало сахал аҕыйах эвээш, бичии, ас ас ас ас аз аз әҙ биркесек, бираз, аз аз аз аз az аз oz, kam, picha az az az az az اازْ (āz) az
21 другой урăх атын өске, ыынды, башка пасха пашқа башка, öскö башка башка башҡа башхасы, бирси башха башгъа, оьзге баска basqa, bo'ten басқа, өзге boshqa, o'zga bashqa, özgă, artuq başga başqa, digər, ayrı başka, öbür, diğer başqa, diger اَذِنْ (aδïn), اَذْرُقْ (aδruq), اُنْكٖى (öŋī) adın, öñi
22 один пĕрре биир бир пір пир бир бир бер бер бир бир бир бир bir бiр bir bir bir bir bir bir بٖيرْ (bīr) bir
23 два иккĕ икки ийи ікі ийги эки эки ике ике эки эки эки эки eki екі ikki ikki ikki iki iki eki اِكّٖى (ikkī) eki
24 три виççĕ үс үш ӱс ӱш ӱч үч өч өс юч юч уьч уьш u'sh үш uch üch üç üç üç üç اُجْ (üč) üç
25 четыре тăваттă түөрт дөрт тӧрт тӧрт тӧрт төрт дүрт дүрт терт тёрт дёрт доьрт to'rt төрт toʻrt tört dört dörd dört dört تُورْتْ (tȫrt) tört
26 пять пиллӗк биэс беш пис пеш беш беш биш биш беш беш беш бес bes бес besh băsh bäş beş beş beş بٖيشْ (bḗš) beş, bes
27 большой пысăк, мăн улахан улуг улуг улуғ, поғда јаан чоң зур ҙур, бөйөк, эре, дәү, оло, оҙон, өлкән уллу, деменгили уллу, тамада уллу уьйкен uʻlken, ullı үлкен katta, buyuk, ulkan chong, yoghan, büyük, zor uly, çişik böyük büyük, ulu büyük بَدُكْ (bedük), اُلُغْ (uluɣ) uluğ
28 длинный вăрăм уһун узун узун узун узун узун озын оҙон узун, узакъ узун узун узын uzın ұзын uzun uzun uzyn uzun uzun uzun اُزُنْ (uzun) uzun
29 широкий сарлака, анлă киэҥ, кэтит калбак, алгыг, делгем чалбах, аллығ чалбақ, кең, энниг jалбак, элбек кең киң киң кенг кенг генг, энли кенъ, энли ken', enli кең, енді, жалпақ keng kăng giňiş, giň geniş, enli geniş, enli keñ, keniş كِنْكْ (keŋ), يَسٖى (yasï̄) keñ
30 толстый хулăн халыҥ кылын халын қалын, чooн, себис калыҥ, jooн калың юан ҡалын базыкъ, семиз, къалын къалын къалын калын, юван qalın', juwan қалың, жуан qalin, yo'g'on qelin galyň qalın kalın, yoğun qalın قَلِنْ (qalïn) yoğan, qalın
31 тяжелый йывăр ыарахан аар аар аар уур оор авыр ауыр ауур ауур авур авыр awır ауыр ogʻir eghir agyr ağır ağır ağır اَغِرْ (aɣïr) ağır
32 маленький пĕчĕк кыра, кыччыгый биче, бичии кiчиӌек кичиг кичинек кичинекей, кичине кечкенә, кече бәләкәй, кесе гитче гитче гиччи кишкей kishkentay, kishkene кішкентай, кішкене, кіші kichkina, kichik kichik kiçi, kiçijik kiçik, balaca küçük kiçik~küçük كِجِكْ (kičig), اُشَقْ (ušaq) kičig
33 короткий кĕске кылгас чолдак, кыска хысха қысқа кыска, чолтык кыска кыска ҡыҫҡа къысха къысха къысгъа кыска qısqa қысқа, шолақ, келте qisqa qisqa gysga qısa kısa qısqa قِسْغا (qïsɣā), قِرْتْ (qïrt) qırt, qısğa
34 узкий тăвăр, ансăр кыараҕас тар, кызаа тaр, нiске тaр тар, кызык тар тар тар тар тар тар тар tar тар tor tar dar dar dar tar تارْ (tār) tar
35 тонкий çинçе, çӳхе синньигэс, чараас чиңге, чуга нiске, чуға, чуғаӌах чишке, чуға чичке, jука ичке, жука нечкә, нәзек нәҙек ингчге, жукъа ингичге инче, юкъкъа, назик йинишке, назик jin'ishke, na'zik жіңішке, жұқа, нәзiк ingichka, yupqa, nozik inchikă, yupqa inçe incə, nazik ince, yufka ince يِنْجْكا (yinčgē), يُڤْقا (yuvqā) yinčgä, yuyqa
36 женщина хĕрарăм дьахтар херээжен, кадай, херээжен кижи, эшпи (устар.) ипчi кiзi тижи кижи ӱй кижи аял хатын ҡатын тиширыу тиширыу къатын гиши хатын-кыз hayal, qatın әйел, қатын ayol, xotin, qiz ayal heleý, aýal qadın kadın qadın اُراغُوتْ (urāɣūt), اِشٖلارْ (išīlēr) urağut, uzun tonlığ
37 мужчина арçын эр киһи эр (кижи) ир кiзi эр кижи эр кижи, эр эркек ир ир эр киши, эркегирыу эркиши, эркегирыу эркек, эр гиши эркек, эр erkek еркек, ер erkak ăr, ărkăk erkek (adam) kişi erkek, er, adam erkek, aqay اَرْ (er) er
38 человек çын, этем киһи кижи кiзi кижи кижи киши, адам кеше кеше, әҙәм адам, киши адам адам, гиши аьдем kisi, adam адам, кісі kishi, odam, inson insan, kishi ynsan, adam, kişi insan, adam insan, kişi adam, insan, kişi كِشٖى (kišī) kisi, kişi
39 ребёнок ача оҕо уруг, төл, үре (диал.) пала, олған пала бала бала бала бала, caбый, бәпес бала, сабий бала, сабий бала бала bala бала, сәби bola, chaqa bala çaga bala, uşaq, çağa çocuk bala كَنْجْ (kenč) oğul, kenç
40 жена арăм ойох кадай, амдыы кижи ипчiзi эпчи, эмдеги, қат ӱйи, эжи аял, катын хатын ҡатын къатын, юй бийче къатын къатын хатын, пише hayal, qatın әйел, қатын xotin, ayol, rafiqa khotun, ayal, yoldash aýal arvad, əyal karı, avrat, kadın apay كِسْ (kis) ebçi
41 муж упăшка эр, кэргэн эр, ашак ирi эр öбöгöн күйөө ир ир эр эр эр эр, киев, бай er, ku'yew ер, күйеу, бай er, kuyov yoldash, ăr är, adam ər koca, er aqay باكْ (bēg) er
42 мать анне ийэ ие, ава ине, иӌе эне, иче эне эне ана әсә, инә ана, ання ана ана ана ana, ene ана ona, aya, oyi ana eje ana anne, ana ana اَنا (anā), اَبا (ebē) ög, ana
43 отец атте аҕа ада, ача ада, аба ада, аба ада ата ата ата ата, аття ата ата ата a'ke, ata әке, ата ota, ada dada, ata kaka ata baba, ata baba اَتا (atā) qañ, ata
44 животное чĕр чун, выльăх кыыл, харамай аң, аң-мең аң аң-қуш, мал-қуш аҥ айбан, жаныбар, аң хайван, җәнлек йәнлек, хайван, мал хайыуан, жаныуар хайыуан, джаныуар гьайван айван, янувар haywan хайуан, жануар, аң hayvon, jonivor haywan, janliq haýwan heyvan hayvan ayvan tınlığ
45 рыба пулă балык балык палых палық балык балык балык балыҡ чабакъ чабакъ балыкъ балык balıq балық baliq beliq balyk balıq balık balıq بَلِقْ (balïq) balıq
46 птица кайăк көтөр, чыычаах куш хус қуш куш куш, чымчык, илбээсин кош ҡош чыпчыкъ чыпчыкъ къуш кус qus құс qush qush guş quş kuş quş قُشْ (quš) quş
47 собака йытă ыт ыт адай адай, эгер ийт ит эт эт ит ит ит ийт iyt ит it, kuchuk, ko'ppak it it, köpek, güýük it, köpək köpek, it köpek, it اِتْ (ït) ıt, it
48 вошь пыйтă быт быт пiт пит бийт бит бет бет би бит бит бийт biyt бит bit pit bit bit bit bit بِتْ (bit) bit
49 змея çĕлен моҕой, эриэн үөн чылан чылан чылан јылан жылан елан йылан жилян джылан йылан йылан jılan жылан ilon yilan ýylan ilan yılan yılan يِلانْ (yïlān) yılan
50 червь хурт, ăман үөн курт, шыйлашкын хурт қурт курт, чойлошкон курт корт, суалчан ҡорт, селәүсен къурт къурт хурт курт qurt құрт, шылаушын qurt qurut gurt, gurçuk qurd kurt, solucan qurt قُرْتْ (qurt) qurt
51 дерево йывăç мас ыяш ағас ағаш агаш дарак, бак агач ағас терек терек терек терек agʻash ағаш daraxt, yogʻoch dărăkh, yaghach bag, agaç ağac ağaç terek (растение); ağaç (материал) يِغَجْ (yïɣač) ığaç, yığaç, sögüt
52 лес вăрман тыа, ойуур арга, арыг, эзим ағас ағаш, чыш агаш аразы токой урман урман агъач агъач, чегет орман, агъачлыкъ орман togʻay орман, тоғай oʻrmon, toʻqay ormanliq, orman tokaý meşə, orman orman orman orman
53 палка туя, патак тайах, мас даянгыыш, будук, сып таях тайақ тайак таяк таяк ботаҡ, сыбыҡ таякъ таякъ таякъ таяк tayaq таяқ, шыбық, бұтақ yogʻoch, tayoq choqmaq, tayaq, soyla çöp, taýak çubuq değnek, çubuk, dayak çubuq جِبِقْ (čïbïq) tayaq, çubuq, çıbıq, butaq
54 плод çимĕç фрукт чимис, чемиш фрукт, нимис фрукт јиилек жемиш җимеш емеш жемиш, кёгет кёгет емиш емис jemis, miywe жеміс meva mevă miwe meyvə yemiş, meyve meyva, yemiş يَمِشْ (yémiš) yemiş, tüş
55 семя вăрлăх, вăрă туораах, бурдук үре, үрезин ӱрен ӱрен ӱрен үрөн, урук орлык, бөртек орлоҡ урлукъ, бюртюк урлукъ урлукъ урлык urıq, tuqım ұрық, тұқым urugʻ, tuxum uruq tohum toxum tohum, ur urluq, tuhum اُرُغْ (uruɣ) uruğ
56 лист çулçă сэбирдэх бүрү пӱр пӱр јалбырак жалбырак яфрак япраҡ чапракъ чапракъ япыракъ япырак japıraq жапырақ yaproq, barg yopurmaq ýaprak yarpaq yaprak yapraq يَبُرْغاقْ (yapurɣāq) yapurğaq, yalbırğaq
57 корень тымар силис дазыл, дөс чилеге, тазыл чылтыс, тазыл, тӧс тазыл тамыр тамыр тамыр тамыр тамыр тамур тамыр tamır тамыр, түп ildiz, tomir yiltiz kök, düýp kök, tüp kök, damar tamır كُكْ (kök), تُوبْ (tǖp), يِلْدِزْ (yïldïz) yıldız, tüp, kök
58 кора хупă, хуйăр хатырык чөвүрээ, каърт хахпас, хабых қақпаш чöбрö кабык кабык ҡайыр, ҡабыҡ къабукъ къабукъ къабукъ кабык qabıq қабық qobiq, qobuq qovzaq gabyk qabıq kabuk qabuq قاسْ (qās) qadız
59 цветок чечек, çеçке чэчик, сибэкки чечек чахаях, порчо чақкийек чечек гүл чәчәк, гөл сәскә гюл, гокка гюл, гокка чечек шешекей gu'l гүл, шешек gul, (chechak) gül, chechăk gül çiçək, gül çiçek çeçek~çiçek جَجَكْ (čeček) çeçäk, çiçäk
60 трава курăк от оът, сиген от от, öлең öлöн от, чөп үлән үлән ханс, кырдык, отлау ханс от оьлен sho'p шөп, от oʻt, oʻlan ot, ot-chöp, chöp ot ot ot ot اُتْ (ot) ot, öläñ
61 верёвка пăяв, çип, вĕрен быа баг, чеп, аргамчы, аркан, хендир пағ, арғамӌы пағ буу жип, аркан бау, аркан бау аркъан, жип, бау джиб, джыджым йип, аркъан бав, аркан jip жіп, арқан arqon, ip, bog' arqan tanap, ýüp, urgan ip ip, urgan arqan, yip, sıcım يِبْ (yïp), اُرُقْ (uruq) yıp
62 кожа тир тирии кеш, алгы теер тере тере тери тире тире тери тери тери тери teri тері teri teră deri, ham dəri deri teri تَرٖى (terī) teri
63 мясо аш, какай эт эът ит эт эт эт ит ит эт эт эт эт et, go'sh ет goʻsht, et gösh, ăt et ət et et اَتْ (et) et
64 кровь юн хаан хан хан қан кан кан кан ҡан къан къан къан кан qan қан qon qan gan qan kan qan قانْ (qān) qan
65 кость шăмă уҥуох сөөк сööк сööк сööк сөөк сөяк һөйәк сюйек сюек сюек суьек su'yek сүйек suyak söngăk süňk sümük kemik kemik, süyek سُنْكُكْ (süŋük) söñük
66 жир çу сыа чаг, үс чағ, ӱс, симiс чағ јуу, ӱс май май май жау джау май, яв май may май yogʻ, moy yagh, may yağ yağ yağ yağ, may ياغْ (yāɣ), اُزْ (ǖz), جِرْ (čïr) yağ
67 яйцо çăмарта сымыыт чуурга нымырха ныбыртқа јымыртка жумуртка йомырка йомортҡа, күкәй гаккы, жумуртха гаккы йымырткъа юмыртка maʻyek жұмыртқа tuxum, yumurtqa tukhum ýumurtga yumurta yumurta yımırta يُمُرْتْغا (yumurtɣā) yumurtğa, yumurqa
68 рог мăйрака муос мыйыс мӱус мӱус мӱӱс мүйүз мөгез мөгөҙ мюйюз мюйюз мююз муьйиз mu'yiz, shaq мүйіз шох, (muguz), shox münggüz şah buynuz boynuz müyüz, boynuz مُنْكُزْ (müŋüz) müñüz
69 хвост хӳре кутурук кудурук хузурух қузуруқ куйрук куйрук койрык ҡойроҡ къуйрукъ къуйрукъ къуйрукъ куйрык quyrıq құйрық dum, (quyruq) quyruq guýruk quyruq kuyruk quyruq قُذْرُقْ (quδruq) qudruq, quduruq
70 перо тĕк түү, куорсун чүг чӱг чӱг jуҥ жүн каурый ҡаурый къанат тюк тюк тюк кушын pa'r қауырсын jun, tuk, pat păy ýelek tük tüy, yün tük يُوكْ (yǖg), تُو (tǖ|t=hair)
71 волос çӳç баттах, ас, кыл, түү чаш, хыл, дүк сас, хыл шаш чач, кыл, тӱк чач чәч, кыл сәс чач чач, тюк чач, къыл, тюк шаш, кыл shash, qıl, tu'k шаш, қыл, түк soch, qil, yol chach, qil, tük saç, gyl, tüý saç, qıl saç, kıl saç, qıl سَجْ (sač), قِلْ (qïl), تُو (tǖ) saç, tüg, tük,
72 голова пуç төбө, бас баш пас паш баш баш баш баш баш баш баш бас bas, gelle бас bosh bash baş, kelle baş baş baş بَشْ (baš) baş
73 ухо хăлха кулгаах кулак хулах қулақ кулак кулак колак ҡолаҡ къулакъ къулакъ къулакъ кулак qulaq құлақ quloq qulaq gulak qulaq kulak qulaq قُلَقْ (qulaq), قُلْقاقْ (qulqaq) qulqaq, qulğaq, qulaq
74 глаз куç харах карак харах қарақ кöс көз күз күҙ кёз кёз гёз коьз ko'z көз koʻz köz көз göz göz köz كُوزْ (kȫz) köz, qaraq
75 нос сăмса мурун, мунну думчук пурун, тумзух, тунӌух пурун тумчук мурун борын танау бурун бурун бурун бурын murın мұрын, тұмсық, танау burun burun burun burun burun burun بُرُنْ (burun) burun
76 рот çăвар айах аас аас ақсы, аас оос ооз авыз ауыҙ ауз аууз авуз авыз awız ауыз ogʻiz aghiz agyz ağız ağız ağız اَغِزْ (aɣïz) ağız
77 зуб шăл тиис диш тiс тиш тиш тиш теш теш тиш тиш тиш тис tis тіс tish chish diş diş diş tiş تٖىشْ (tï̄š) tiş
78 язык чĕлхе тыл дыл тiл тил тил тил тел тел тил тил тил тил til тіл til til dil dil dil til تِلْ (tïl) til
79 ноготь чĕрне тыҥырах дыргак тырғах тырбақ тырмак тырмак тырнак тырнаҡ тырнакъ тырнакъ тырнакъ тырнак tırnaq тырнақ tirnoq tirnaq dyrnak dırnaq tırnak tırnaq تِرْنْغَقْ (tïrŋaq) tırñaq, tıñraq, tırañaq, tırıñaq
80 стопа ура тилэх даван, тавангай, бут азах табан таман аяк табан табан табан аякъ аякъ табан taban табан oyoq ayaq aýak ayaq ayak, taban ayaq, taban اَذَقْ (aδaq) taban
81 нога пĕçĕ атах бут, адак азах, бут азақ бут бут аяк аяҡ аякъ бут аякъ, бут аяк ayaq аяқ oyoq, put put aýak qıç bacak, but bacaq, ayaq بُوتْ (būt) adaq, but
82 колено чĕр куççи тобук дискек тiзек тизе тизе тизе тез тубыҡ тобукъ тобукъ тобукъ, тиз тиз dize тізе tizza tiz dyz diz diz, dirsek, topuk tiz تٖيزْ (tīz) tiz
83 рука алă илии хол хол қол кол кол кул ҡул къол къол къол кол qol қол qoʻl qol el əl el, kol qol, el اَلِكْ (elig) elig, el
84 крыло çунат кынат чалгын ханат қанат канат канат канат ҡанат къанат къанат къанат канат qanat қанат qanot qanat ganat qanad kanat qanat قَنَتْ (qanat) qanat
85 живот хырăм ис хырын, ижин харын, icтi қарын, қурсақ ич карын, ич, курсак эч, корсак ҡорһаҡ къарын къарын къарын, къурсакъ иш, курсак qarın, ish, qursaq қарын, іш, құрсақ qorin qorsaq garyn qarın karın, kursak qursaq, qarın قَرِنْ (qarïn) qarın
86 кишки пыршă оһоҕос шөйүндү iчеге ичеге ичеге ичеги эчәк эсәк чегиле ичеги, чеги ичек ишек ishek ішек ichak üchăy içege bağırsaq, içalat bağırsak içek بَغِرْسُقْ (baɣïrsuq) bağarsuq, bağırsuq, içägü
87 шея мăй моонньу, моой моюн мойын мойун мойын моюн муен муйын боюн боюн боюн мойын moyın мойын boʻyin boyun boýun boyun boyun boyun بُيِنْ (boyïn) boyın
88 спина çурăм кэлин, арҕа оорга арға, пiл, уча кöксӱ арка, бел арка арка арҡа аркъа сырт аркъа арка arqa арқа orqa arqa arka, yagyrny arxa, kürək arka, sırt, bel arqa, sırt اَرْقا (arqā), اُجا (učā) arqa
89 грудь кăкăр түөс, эмиий хөрек, эмиг имжек тöш тöш, кöгӱс эмчек күкрәк имсәк кёкюрек, ёшюн, эмчек кёкюрек, ёшюн кёкюрек, тёш коькирек ko'kirek, to's, gewde көкірек, төс, кеуде emchak ămchăk emjek döş göğüs, meme, emcek köküs, kökrek كُكُزْ (kögüz), اَمِكْ (emig) köküz, köküs
90 сердце чĕре сүрэх чүрек чӱрек чӱрек јӱрек жүрөк йөрәк йөрәк жюрек джюрек юрек юрек juʻrek жүрек yurak yürăk ýürek ürək yürek yürek يُرَكْ (yürek), كُنْكُلْ (köŋül) yüräk
91 печень пĕвер быар баар паар паар буур боор бавыр бауыр бауур бауур бавур бавыр bawır бауыр jigar jigăr, beghir bagyr ciyər karaciğer, bağır qara ciger بَغِرْ (baɣïr) bağır
92 пить ĕçме ис ижер iзерге иш ичер ичүү эчәргә эсеү ичерге ичерге ичмек ишуьв ishiw ішу ichmoq ichmăk (iching!) içmek içmək içmek içmek اِجْماكْ (ičmēk)
93 есть çиме аһаа, сиэ чиир чирге чии jиир же ашарга ашау ауузланыргъа, ашаргъа ашаргъа ашамакъ ев, ашав jew жеу, асау yemoq yimăk ~ yemăk (yăng!) iýmek yemək yemek aşamaq يَيماكْ (yḗmēk) ye, aşa
94 кусать çыртма ытырар ызырар, туткулаар ызырарға, тударға ызыр тиштеер тиште тешләргә тешләү къабаргъа къабаргъа хапмакъ тислев tislew тістеу tishlamoq chishlimăk (chishlăng!) dişlemek dişləmək ısırmak, dişlemek tişlemek اِسِرْماقْ (ïsïrmāq), تِشْلاماكْ (tišlēmēk) ısır
95 сосать ĕмме эмэр сорар, эмер сорарға, эмерғе сор соорор, эмер эмүү, соруу имәргә имеү эмерге эмерге эммек, сормакъ эмуьв, сорув emiw, sorıw ему, сору emmoq, soʻrmoq ămmăk (eming!) emmek əmmək emmek, somurmak emmek اَمّاكْ (emmēk), سُورْماقْ (sōrmāq) em, sor
96 плевать сурма силлиир дүкпүрер тӱкӱрерғе тӱккӱр тӱкӱрер түкүрүү төкерергә төкөрөү тюкюрюрге тюкюрюрге тюкюрмек туькируьв tu'kiriw түкіру tuplamoq tükürmăk (tükürüng!) tüýkürmek tüpürmək tükürmek tükürmek سُذْماقْ (soδmāq) sut
97 блевать хăсма хотуолуур кузар хузарға қус кустыртар кусуу косарга ҡоҫоу къусаргъа къусаргъа къусмакъ кусув qusıw, qayt etiw құсу qusmoq qusmak (qusung!) gusmak qusmaq kusmak qusmaq قُسْماقْ (qusmāq), يَنْماقْ (yanmāq) qus
98 дуть вĕрме үр үрер, хадыыр ӱрерғе, ӱбӱрерғе ӱбӱр, салғына ӱрер, согор үйлөө, согуу, уруу өрергә, исәргә өрөү уфгюрюрге урургъа уьфюрмек, эшмек уьруьв, эсуьв u'rlew, esiw, u'plew үру, үрлеу, есу esmoq chiqmaq üflemek, öwüsmek üfürmək esmek, üfürmek esmek (о ветре); üfürmek (о человеке) اَسْماكْ (esmēk) es, tüpir
99 дышать сывлама тыынар тынар тынарға тын тынар дем алуу суларга тын алыу солургъа солургъа тыныш алмакъ тыныс алув dem alıw дем алу, тыныс алу nafas olmoq, dam chiqalmoq năpăs almaq (năpăs eling!) dem almak nəfəs almaq solumak, dinlenmek nefes almak تِنْماقْ (tïnmāq) tın al
100 смеяться кулма күл каттырар хатхырарга, кӱлерге қатқыр каткырар каткыруу, күлүү көлергә көлөү кюлюрге кюлюрге кюлемек куьлуьв ku'liw күлу kulmoq külmăk (külüng!) gülmek gülmək gülmek külmek تِنْماقْ (külmēk), قَتْغُرْماقْ (qatɣurmāq) kül, qatğur
101 видеть курма көр көөр кöрерге кöр кöрöр көрүү күрергә күреү кёрюрге кёрюрге гёрмек коьруьв ko'riw көру koʻrmoq körmăk (körüng!) görmek görmək görmek körmek كُرْماكْ (körmēk) kör
102 слышать илтме истэр дыңнаар истерге уқ угар угуу, эшитүү ишетергә ишетеү эшитирге эшитирге эшитмек эситуьв esitiw есту eshitmoq anglimaq (anglang!) eşitmek eşitmək işitmek, duymak eşitmek اَشِتْماكْ (ešitmēk) esid, eşid
103 знать пĕлме билэр билир пiлерге пил билер билүү белергә белеү билирге билирге билмек билуьв biliw білу bilmoq bilmăk (biling!) bilmek bilmək bilmek bilmek بِلْماكْ (bilmēk) bil
104 думать шухăшлама, шутлама санаа санаар, саналдаар, бодаар, боданыр сағынарға пöгӱн, толан сананар ойлоо уйларга уйлау сагъышланыргъа, оюмларгъа сагъыш этерге ойламакъ ойлав oylaw ойлау oʻylamoq oylimaq (oylang!), pikir qilmaq (pikir qiling!) pikir etmek, saýmak, üýtmek düşünmək düşünmek, sanmak tüşünmek, oylamaq اُوماكْ (ȫmēk), سَقِنْماقْ (saqïnmāq) saqın, san
105 нюхать шăршлама сыттаа чыттаар чыстанарға чыста јытаар жыттоо, искөө, жыт алуу, искоо иснәргә еҫкәү ийискерге ийискерге ийислемек ийискилев iyiskew иіскеу isqamoq purimaq (purang!) (sniff) ysgamak (sniff) iyləmək, qoxlamaq, qoxumaq kokmak (give off smell), koklamak (to sniff, sense) qoqlamaq يِذْلاماقْ (yïδlāmāq) islä, yıdla
106 бояться хăрама куттан коргар хорығарға қоруқ коркыыр, jалтанар коркуу куркырга ҡурҡыу къоркъургъа къоркъаргъа къоркъмакъ коркув qorqıw қорқу qoʻrqmoq qorqmaq (qorqung!) gorkmak, eýmenmek qorxmaq korkmak qorqmaq قُرْقْماقْ (qorqmāq) qorq
107 спать çывăрма утуй удуур узирға узу уйуктаар уктоо йокларга йоҡлау жукъларгъа джукъларгъа юхламакъ уйклав uyqılaw ұйықтау uxlamoq ukhlimaq (ukhlang!) uklamak yatmaq uyumak yuqlamaq اُذٖيماقْ (uδï̄māq), يَتْماقْ (yatmāq) udı
108 жить пурăнма сырыт, олор чурттаар чуртирға чурта, чат јажар, jӱрер жашоо яшәргә йәшәү жашаргъа джашаргъа яшамакъ яшав o'mir su'riw, jasaw өмір сүру, жасау yashamoq yashimaq (yashang!) ýaşamak yaşamaq yaşamak yaşamaq يَشاماقْ (yašāmāq) yaşa
109 умирать вилме өлөр өлүр öлерге öл öлöр өлүү үләргә үлеү ёлюрге, ауушургъа ёлюрге оьлмек оьлуьв o'liw өлу oʻlmoq ölmăk (ölüng!) ölmek ölmək ölmek ölmek يَشاماقْ (ölmēk), كَجْماكْ (kečmēk) öl, yit
110 убивать вĕлерме өлөрөр өлүрер öдiрерге öдӱр öлтӱрер өлтүрүү үтерергә үлтереү ёлтюрюрге, жояргъа ёлтюрюрге оьлтюрмек оьлтируьв o'ltiriw өлтіру oʻldirmoq öltürmăk (öltürüng!) öldürmek öldürmək öldürmek öldürmek اُلْدُرْماكْ (öldürmēk) ölür
111 бороться çапăçма охсус, туһун, кыргыс, сэриилэс демисежир, тутчур, чаалажыр, дайылдажыр, хүрежир кӱрезерге, харбазарға, чаалазарға чаалаш, кӱреш, тудуш jуулажар согушуу, урушуу көрәшергә һуғышыу тутушургъа, кюреширге уруш этерге, джагъалашыргъа ябушмакъ, эришмек согысув, кавга этуьв urısıw, sawash etiw соғысу, күресу urushmoq, qurashmoq soqushmaq (soqushung!), urushmaq (urushung!) uruşmak, söweşmek, göreşmek vuruşmaq, savaşmaq, döyüşmək dövüşmek, savaşmak, güreşmek küreşmek سَڤَشْماق (savašmāq), جَلِشْماقْ (čalïšmāq), سُنْكُشْماكْ (süŋüšmēk), اُرُشماقْ (urušmāq) süŋüš, süŋüs
112 охотиться тытма çӳре бултаа аңнаар, аңныыр ацнирға аңна аҥдар аң уулоо ауларга аулау, ауға, һунарға уучуланыргъа ууларгъа ав этмек анъшылав awlaw аңшылау, аулау ovlamoq ovlimaq (ovlang!) awlamak ovlamaq avlamak avlamaq اَڤْلاماقْ (avlāmāq) abla
113 ударить çапма, шаккама оҕус согар, кагар, шанчар cабарға, теерге, урунарға шап, соқ согар уруу, согуу сугарга, бәрергә һуғыу урургъа, согъаргъа урургъа урмакъ согув, урув urıw, sog'ıw ұру, соғу, сабау urmoq urmaq (urung!) patlamak, urmak vurmaq vurmak, çarpmak, sokmak urmaq اُرْماقْ (urmāq), قَقْماقْ (qaqmāq) ur, soq
114 резать касма кыс, быс кезер кизерге кес кезер кесүү кисәргә киҫеү кесерге, жырыргъа кесерге гесмек кесуьв kesiw кесу, пішу, тілу kesmoq kăsmăk (kesing!) kesmek kəsmək kesmek, biçmek kesmek كَسْماكْ (kesmēk), بِجْماقْ (bïčmāq), قِيْماقْ (qïymāq), اُورْماقْ (ormāq) kes, bıç
115 разделить пайлама, уйăрма аҥаардыыр чарар, оондактаар чарарға, оодарға чаар, кезе шап, ӱле чабар бөлүү, ажыратуу бүләргә ярыу юлеширге, бёлюрге джарыргъа бёлмек боьлуьв bo'liw бөлу, жару yormoq yarmaq (yering!) ýarylmak yarmaq bölmek, yarmak bölmek يَرْماقْ (yarmāq), يَرْماكْ (yermēk), اَذِرْماقْ (aδïrmāq), سُكْماكْ (sökmēk) böl
116 колоть чикме, тирме хайытар шанчар, бижектээр, шиштээр сазарға қаза, тоор сайар, кадар саюу, матыруу чәнчергә сәнсеү, ҡаҙау чанчыргъа чанчыргъа, сугъаргъа чанчмакъ, кадамакъ шаншув, кадав shanshıw, qadaw шаншу, қадау, сұғу, тығу sanchmoq, tiqmoq tiqmaq (tiqing!), sanjimaq (sanjang!), pichaqlimaq (pichaqlang!) pyçaklamak, naýzalamak sancmaq, batırmaq, soxmaq bıçaklamak, batırmak, sancı soqmaq سَنْجْماقْ (sančmāq), سُقْماق (suqmāq) sanç
117 царапать чăрмалама, черме, шăйăрма тарбаа, тыҥырахтаа дырбактаар тырбахтирға тырбақта тырмаар, сыйрыыр тырмоо тырнарга тырнау тырнаргъа тырнаргъа тырнамакъ тырнав tırnaw тырнау tirnamoq tirnaqlimaq (tirnaqlang!) dyrnaçaklamak cızmaq, dırnaqlamaq tırmalamak, çizmek tırnamaq قَشٖيماقْ (qašï̄māq), اَزْماكْ (ezmēk) tırma
118 копать алтма, чавма, чакалама, чавалама, чавса кăларма хас казар хазарға қас казар казуу казырга ҡаҙыу къазаргъа къазаргъа къазмакъ казув qazıw қазу qazimoq kolimaq (kolang!), qazmaq (qezing!) gazmak qazmaq kazmak qazmaq قَزْماقْ (qazmāq), قَزٖيماقْ (qazï̄māq), اُشَماكْ (üšēmēk), اُنْكْماكْ (üŋmēk) qaz
119 плавать ишме уһун, харбаа эштир чӱзерге чӱc, ық чöр jӱзер, эжинер сүзүү йөзәргә йөҙөү жюзерге джюзерге юзмек юзуьв, ялдав ju'ziw жүзу suzmoq (su) üzmăk (üzüng!) ýüzmek üzmək yüzmek, süzülmek yaldamaq يُزْماكْ (yüzmēk), جَبْماقْ (čapmāq) yüz
120 летать вĕçме көт ужар учугарға учуқ учар учуу очарга осоу учаргъа учаргъа учмакъ ушув ushıw ұшу uchmoq uchmaq (uchung!) uçmak uçmaq uçmak uçmaq اُجْماقْ (učmāq), تَنْكْماكْ (teŋmēk)
121 ходить утма, çӳреме бар, хаамп баар, чоруур, кылаштаар парарға, чöрерге чöр базар, јӱрер баcуу, жүрүү, баруу барырга, йөрергә атлау жюрюрге, барыргъа джюрюрге, барыргъа юрюмек юруьв ju'riw жүру, бару yurmoq, bormoq, kezmoq barmaq (bering!), yürmăk (yürüng!) ýöremek, barmak gəzmək, yerimək yürümek, varmak, basmak yürmek يُرٖيماقْ (yorï̄māq) yürü, yor
122 приходить килме, пыма кэлэр келир килерге кел келер келүү килергә килеү келирге келирге гелмек келуьв keliw келу kelmoq kălmăk (keling!) gelmek gəlmək gelmek kelmek كَلماكْ (kelmēk) kel
123 лежать выртма сытар чыдар чадарға чат jaдар жатуу ятарга ятыу жатаргъа джатаргъа ятмакъ ятув jatıw жату yotmoq yatmaq (yeting!) ýatmak, uzanmak uzanmaq, yatmaq yatmak, uzanmak yatmaq يَتْماقْ (yatmāq) yat
124 сидеть ларма олорор олурар одырарға одур отурар отуруу утырырга ултырыу олтурургъа олтурургъа олтурмакъ олтырув otırıw отыру oʻtirmoq olturmaq (olturung!) oturmak oturmaq oturmak oturmaq اُلْتُرْماقْ (olturmāq) olur
125 стоять тăма турар турар турарға тур турар туруу торырга тороу сюелирге, сирелирге сюелирге, сирелирге турмакъ турув turıw тұру turmoq turmaq (turung!) durmak durmaq durmak turmaq تُرْماقْ (turmāq) tur
126 повернуть пăрма, çавăрма эргитэр, эрийэр ээр, эргилдирер айлан(дыр)арға, айландыры бызарға пур, пурул бурар, бурылар буруу, бурулуу борырга боролоу бурургъа бурургъа бурмакъ, бурулмакъ бурув, бурылув burıw, burılıw бұру, бұрылу burmoq burimaq (burang!) dönmek dönmək dönmek, burmak burulmaq اَڤُرْماكْ (evürmēk), جَڤُرْماكْ (čevürmēk), تَڤُرْماكْ (tevürmēk) evir, qadır
127 падать тӳнме, такăнма, ӳкме түс дүжер, аңдарлыр тӱзерге тӱш, чығыл, уш тӱжер, jыгылар түшүү, жыгылуу төшәргә, егылырга төшөү тюшерге, жыгъылыргъа тюшерге йыгъылмакъ йыгылув qulaw, jıg'ılıw құлау, жығылу, түсу tushmoq, yiqilmoq chüshmăk (chüshüng!) ýykylmak düşmək düşmek, yıkılmak tüşmek تُشْماكْ (tüšmēk), اُجْماقْ (učmāq) tüş, yıqıl
128 давать пама биэрэр бээр пирерге пер берер берүү бирергә биреү берирге берирге бермек беруьв beriw беру bermoq bărmăk (bering!) bermek vermək vermek bermek بِيرْماكْ (bḗrmēk) ber
129 держать тытма тутар тудар тударға тут тудар кармоо, тутуу тотарга тотоу тутаргъа тутаргъа тутмакъ ыслав, тутув ustaw, tutıw ұстау, тұту tutmoq tutmaq (tutung!) tutmak tutmaq tutmak tutmaq تُتْماقْ (tutmāq) tut
130 сжимать хĕсме, чăмăртама, хĕстерме, пăчăртама ыгар кызар хызарға қыза тут сыгар, кыза тудар сыгуу кысарга ҡыҫыу къысаргъа къысаргъа къысмакъ кысув qısıw қысу, сығу siqmoq, qismoq qismaq (qising!), siqmaq (siqing!) sykmak sıxmaq sıkmak, kısmak sıqmaq سِقْماقْ (sïkmāq) qıs
131 тереть сăтăрма, сĕрме сот, аал дүрбүүр, өгээр чызарға чос jыжар сүртүү, сүйкөө, ушалоо ышкырга, уарга ышҡыу ышыргъа ышыргъа ишымакъ ыскылав ısqılaw, ısıw ысқылау, ысу ishqalamoq, surtmoq sürkimăk (sürkăng!) oýkamak, sürtenmek sürtmək ovmak, sürtmek sürtmek سُرْتْماكْ (sürtmēk), تُرْتْماكْ (türtmēk), يَقْماقْ (yaqmāq) sürt
132 мыть çума сууй чуур чуурға чун jунар жуу юарга йыуыу жууаргъа джууаргъа жувмакъ ювув juwıw жуу yuvmoq yuymaq (yuyung!) ýuwmak yumaq yıkamak, yumak yuvmaq yu
133 вытирать шăлма сот чодар, аштаар чызарға чос арлаар, арчып турар, сӱртӱ аарчуу, сүртүү сөртергә һөртөү сыйпаргъа, къургъакъсытыргъа сюртерге сибирмек суьртуьв su'rtiw сүрту artmoq sürtmăk (sürtüng!), eritmaq (eriting!) süpürmek silmək silmek, süpürmek, sürtmek silmek türt
134 тянуть туртма, сĕтĕрме тарт тыртар, сөөртүр тартарға, сöртирге тарт тартар тартуу, чоюу тартырга тартыу тартыргъа тартыргъа тартмакъ тартув tartıw тарту choʻzmoq, tortmoq tartmaq (tarting!) dartmak, çekmek çəkmək çekmek, tartmak çekmek, tartmaq tart
135 толкать тĕртме, тĕкме үт, ас идер iдерге, сазарға ит ийдер, тӱртер түртүү этәргә этеү тюртерге тюртерге, теберирге тюртмек, тебермек ийтев iyteriw итеру itarmoq, turtmoq ittărmăk (ittiring!) itmek itələmək itmek, tepmek itemek it, itär
136 бросать пăрахма, ывăтма, утма бырах, кэбис, тамнаа дажаар, октаар, шывыдаар тастирға, силерге ташта, шел чачар ыргытуу, таштоо ташларга ташлау атаргъа атаргъа ташламакъ, атмакъ таслав, былактырув taslaw, ılaqtırıw тастау, лақтыру, ату otmoq, tashlamoq tashlimaq (tashlang!), atmaq (eting!) atmak atmaq atmak, bırakmak atmaq at
137 вязать кăкарма, çыхма, сыпма баай баглаар палғирға пағла буулаар байлоо бәйләргә бәйләү байларгъа, эшерге байларгъа байламакъ байлав, бавлав baylaw байлау bogʻlamoq baghlimaq (baghlang!) baglamak bağlamaq bağlamak bağlamaq bağla
138 шить çĕлеме, тĕрлеме тик даараар тiгерге тик кöктööр тигүү тегәргә тегеү тигерге тигерге тикмек тигуьв tigiw тігу tikmoq tikmăk (tiking!) tikmek tikmək dikmek tikmek tik
139 считать шутлама аах санаар санирға тоола, сана тоолоор, чоттоор саноо санарга һанау санаргъа санаргъа санамакъ санав sanaw санау sanamoq sanimaq (sanang!) sanamak saymaq saymak saymaq sana
140 сказать теме, калама эт, диэ чугаалар, сөглээр, эдер чоохтирға, чохтанарға айт айдар айтуу, деш әйтергә әйтеү айтыргъа айтыргъа, дерге айтмакъ, демек айтув, дев aytıw, dew айту, деу aytmoq, demoq demăk (dăng!), eytmaq (eyting!) diýmek demək demek, söylemek demek, aytmaq, söylemek te, ay
141 петь юрлама ыллаа ырлаар ырлирға, сарнирға ырла, сарна кожоҥдоор ырдоо җырларга йырлау жырларгъа джырларгъа йырламакъ йырлав qosıq aytıw жырлау, ән айту ashula aytmoq, kuylamoq nakhsha eytmaq (nakhsha eyting!), sayrimaq (sayrang!) saýramak oxumaq söylemek, ötmek yırlamaq (о людях); ötmek, sayramaq (о птицах) yırla
142 играть выльама оонньоо ойнаар ойнирға ойна ойноор ойноо уйнарга уйнау ойнаргъа ойнаргъа ойнамакъ ойнав oynaw ойнау oʻynamoq oynimaq (oynang!) oýnamak oynamaq oynamak oynamaq oyna
143 плыть ишме уһун эштир, салдаар чӱзерге, ағарға ық, ақ јӱзер cүзүү, калкуу йөзәргә йөҙөү жюзерге джюзерге юзмек юзуьв, ялдав ju'ziw жүзу, қалқу suzmoq lăylimăk (lăylăng!), üzmăk (üzüng!), lăpildimăk (lăpildăng!) ýüzmek üzmək yüzmek, süzülmek yaldamaq yüz
144 течь юхма сүүр агар, төктүр ағарға ақ агар агуу агарга ағыу саркъыргъа агъаргъа акъмакъ агув ag'ıw ағу oqmoq aqmaq (eqing!) akmak axmaq akmak aqmaq aq
145 замерзать шăнма тоҥ доңар тоорға тоң, тоо тоҥар, чарчар тоңуу, үшүү туңырга, өшергә өшөү бузларгъа, юшюрге бузларгъа, юшюрге бузламакъ, уьшюмек тонъув, бузлав, уьсуьв ton'ıw тоңу, мұздау, үсу muzlamoq, toʻngmoq tonglimaq (tonglang!) şatlamak, doňdurmak donmaq donmak, üşümek buzlanmaq toñ
146 пухнуть шыçма иһэн таҕыс, ис, көбеө ыжар, дөртеер, хапыяр сiзерге, кöберге шиш, кöп тижер шишүү, көбүү шешәргә шешеү кёберге кёберге шишмек, гёпмек сисуьв isiw ісу shishmoq köpmăk (köpüng!), qaparmaq (qapirang!) çişmek şişmək şişmek, kabarmak, köpürmek şişmek şış
147 солнце хĕвел күн хүн кӱн кӱн, қуйаш кӱн күн кояш ҡояш кюн кюн гюн, гюнеш куьн quyas, kuʻn күн quyosh, kun kün gün gün, günəş güneş küneş كُنْ (kün) kün, künäş
148 луна уйăх ый ай ай ай ай ай ай ай ай ай ай ай ay ай oy ay ay ay ay اايْ (āy) ay
149 звезда çăлтăр сулус сылдыс чылтыс чылтыс јылдыс жылдыз йолдыз йондоҙ жулдуз джулдуз юлдуз юлдыз juldız жұлдыз yulduz yultuz ýyldyz ulduz yıldız yıldız يُلْدُزْ (yulduz) yulduz
150 вода шыв уу суг суғ суғ суу суу су һыу суу суу сув сув suw су suv su suw su su suv سُوڤْ (sūv) sub, suv
151 дождь çумăр самыыр, ардах чаъс наңмыр нағбур јаҥмыр, јааш жамгыр, жаан яңгыр ямгыр жауун джангур янгур, явун ямгыр jamgʻır, jawın жаңбыр, жауын yomgʻir yamghur ýağış yağış yağmur yağmur يَغْمُرْ (yaɣmur) yağmur
152 река çырма, шыв, юханшыв өрүс хем, суг суғ суғ, чулат суу дарыя, өзөн елга йылға, иҙел черек къобан, черек оьзен сув, йылга сув daʻrya, oʻzek өзен daryo dăriya derýa çay ırmak özen اُكُزْ (ögüz) sub, ögüz
153 озеро кӳлĕ күөл хөл кöл кöл кöл көл күл күл кёл кёл кёл коьл koʻl көл koʻl köl köl göl göl göl كُولْ (kȫl) köl
154 море тинĕс муора, байҕал далай талай талай талай деңиз диңгез диңгеҙ тенгиз тенгиз денгиз тенъиз ten'iz теңiз dengiz dengiz deňiz dəniz deniz deñiz تَنْكِزْ (teŋiz), كُولْ (kȫl) taluy
155 соль тăвар туус дус тус тус тус туз тоз тоҙ туз туз туз туз duz тұз tuz tuz duz duz tuz tuz تُوزْ (tūz) tuz
156 камень чул таас даш тас таш таш таш таш таш таш таш таш тас tas тас tosh tash daş daş taş taş تاشْ (tāš) taş
157 песок хăйăр кумах кум, элезин хум қумақ кумак, сай кум ком ҡом юзмез къум хум, къайыр кум, кайыр qum, shege құм qum qum gum, çäge qum kum qum قُمْ (qum) qum
158 пыль тусан быыл доозун тозын тозун тоозыны чаң, тоз тузан саң, туҙан букъу, къум букъу чанг шанъ girt, shan' шаң, тозаң chang [[]] çaň, toz, tozan toz toz toz تُوزْ (tōz), تُبْراقْ (toprāq) toz
159 земля тăпра, çĕр буор, cир довурак, чер, хөрзүн тобырах, чир тобрақ, чер тобрак топурак туфрак, җир тупраҡ, ер топуракъ, жер топуракъ топуракъ топырак topıraq топырақ tuproq topa toprak torpaq toprak, yer topraq, yer تُبْراقْ (toprāq), يِيرْ (yḗr) topraq
160 облако пĕлĕт былыт булут пулут пулут булут булут болыт болот булут булут булут булыт bult бұлт bulut bulut bulut bulud bulut bulut بُلِتْ (bulït) bulıt
161 туман тĕтре туман туман тубан тубан туман туман томан томан туман туман, тубан туман туман duman тұман tuman tuman duman duman sis, duman tuman تُمانْ (tumān), بُوسْ (būs) tuman
162 небо тӳпе халлаан дээр тигiр тегри теҥери, кöк көк, асман күк күк кёк кёк кёк коьк koʻk, aspan аспан, көк koʻk, osmon asman, kök gök, asman göy gök, tepe kök تَنْكْرٖى (teŋrī), كُوكْ (kȫk) teñri, qalıq, kök
163 ветер çил тыал хат, салгын чил салғын салкын шамал, жел җил ел жел джел ел ел jel жел yel shamal, sălkin shamal ýel külək, yel yel yel يِيلْ (yḗl), اَسِنْ (esin) yel, esin, tüpi
164 снег юр хаар хар хар қар кар кар кар ҡар къар къар къар кар qar қар qor qar gar qar kar qar قارْ (qār) qar, qağar
165 лёд пăр муус дош пус мус тош муз боз боҙ буз буз буз буз muz мұз muz muz buz buz buz buz بُوزْ (būz) buz
166 дым тĕтĕм буруо ыш тӱдӱн, ыс тӱдӱн, ыш ыш түтүн төтен төтөн тютюн тютюн тютюн туьтин tu'tin түтін, ыс tutun tütün tüsse tüstü duman, is, tütün tütün تُتُنْ (tütün), اِشْ (ïš) tütün
167 огонь вут уот от от от от от ут ут от от от, ялын от, ялын ot, jalın от, жалын, алау olov, oʻt atăsh, ot ot od ateş, od ateş, ot اُوتْ (ōt) ot, ört, yalın
168 зола кĕл күл хүл кӱл кӱл кӱл күл көл көл кюл кюл кюл куьл ku'l күл kul kül kül kül kül kül كُلْ (kül) kül
169 гореть çунма умай, умат, уотта кывар, өртенир кöйерғе кöй кӱйер күйүү янарга яныу жанаргъа джанаргъа янмакъ, гюймек янув janıw жану, күю yonmoq köymăk (köyüng!), yanmaq (yening!) ötmek, otlamak, ýanmak yanmaq yanmak yanmaq örtän, köy
170 дорога çул суол орук, чол чол чол jол жол юл юл жол джол ёл йол jol жол yoʻl yol ýol yol yol yol yol
171 гора ту хайа даг тағ тағ туу, кыр тоо тау тау тау тау тав тав taw тау togʻ tagh dag dağ dağ dağ tağ
172 красный хĕрлĕ кыһыл кызыл хызыл қызыл кызыл кызыл кызыл ҡыҙыл къызыл къызыл къызыл кызыл qızıl қызыл qizil qizil gyzyl qırmızı, al kızıl, kırmızı qırmızı, qızıl qızıl
173 зелёный симĕс, ешĕл күөх ногаан (от) кöк, ноған, чазыл чажыл јажыл жашыл яшел йәшел жашил джашил яшыл, гёк ясыл jasıl жасыл, көк yashil yeshil ýaşyl yaşıl yeşil yeşil yaş, yaşıl
174 жёлтый сарă араҕас, саһархай сарыг сарығ сарығ сары сары сары һары сары сары сары сары sarı сары sariq seriq sary sarı sarı sarı sarığ
175 белый шурă үрүҥ, маҕан ак ах ақ ак ак ак аҡ акъ акъ акъ ак aq ақ oq aq ak beyaz, ak beyaz, aq aq, ürüñ, yürüñ
176 чёрный хура хара кара хара қара кара кара кара ҡара къара къара къара кара qara қара qora, siyoh siyah răng, qara gara qara siyah, kara qara, siya qara
177 ночь каç түүн дүн тӱн, хараа тӱн тӱн түн төн төн кече кече гече туьн, кеше tuʻn түн tun, kecha tün, kechă, kăch gije gecə gece, dün gece tün
178 день кун күнүс хүн кӱн кӱн, кӱндӱс кӱн күн көн көн кюн кюн гюн куьн kuʻn күн, күндіз kun kün gün gün gün, gündüz kün kün, küntüz
179 год çул сыл, дьыл чыл чыл чыл jыл жыл ел йыл жыл джыл йыл йыл jıl жыл yil yil ýyl il yıl yıl, sene yıl
180 тёплый ăшă сылаас чылыг чылығ чылығ jылу жылуу җылы йылы жылы джылы йылы йылы jıllı жылы iliq illiq, ilman ýyly ılıq ılık issi isig
181 холодный сивĕ мүлүүн, тымныы соок соох сооқ соок суук салкын, суык һыуыҡ сууукъ сууукъ сувукъ сувык, салкын suwıq суық, салқын sovuq soghuq sowuk soyuq soğuk suvuq soğuq, soğıq
182 полный тулли толору долу толдыра толдура толо толук, толтура тулы тулы толу толу толу толы tolı толы toʻq, toʻla toluq doly, dok dolu dolu, tok tolu tolu
183 новый çĕнĕ саҥа чаа наа наа jaны жаңы яңа яңы жангы джангы янгы янъы jan'a жаңа yangi yengi täze yeni, təzə yeni yañı yañı
184 старый кивĕ, ватă эргэ, кырдьаҕас эрги, кырган иргi, кирі эски, қарығ эски, карган эски, кары иске, карт иҫке, ҡарт эски эски эсги эски eski, ko'ne ескі, көне eski, qari qeri(maq) (qering!), kona, ăski köne, garry köhnə, əski, yaşlı, qoca eski, yaşlı, kart eski (о вещи); qart (о человеке) eski
185 хороший лайăх үчүгэй, үтүө эки чахсы чақшы jaкшы жакшы яхшы яҡшы ашхы, иги ашхы, иги яхшы яхшы, ийги jaqsı жақсы, игі yaxshi yakhshi ýagşy, gowy yaxşı iyi, yakış-, yakışık yahşı, eyi edgü
186 плохой япăх, начар куһаҕан, дьаабы бaк, багай чабал, хомай чабал jaман, комой жаман, начар начар насар, яман аман, осал аман яман яман jaman жаман, нашар yomon yaman (er)bet, pis, ýaman pis, yaman kötü, yaman yaramay, yaman, osal yablaq, yabız
187 гнилой çĕрĕк сытыйбыт ирик, чыдыг iрiк, чызығ, чызаан ирик чирик, калган чирик черек серек чириген чирик чирик ширик shirik шірік chirik chirik, chirigăn çüýrük çürük çürük çürük erik, yıdığ
188 грязный пыльчăклă, варланчăк, хура кирдээх хирлиг, боктуг кiрлiг, пуртах кирлиг кирлӱ кир пычрак, керле бысраҡ кир кир, кирли кир, нас кирли, нас kirli кір, лас kir kir, măynăt, paskina kirli, hapa çirkli, kirli kirli kirli kirlig, qaçaç
189 прямой тӳрĕ көнө хөнү, дорт кöнi тӱс тӱс, чике түз туры тура тюз тюз тувра, тюз тувра, туьз tuwrı, du'ziw тура, түзу, тіке toʻgʻri, tik udul, tüz göni, dogry düz düz, doğru doğru, tüz toğru
190 круглый çаврака төгүрүк төгерик, борбак, тырыкы тегiлек, тоғылах, терпек тоғалақ тегерик, болчок тегерек, тоголок, жумуру түгәрәк, йомры түңәрәк, йоморо тёгерек тёгерек дёгерек тымалак, тоьгерек dumalaq, jumırı домалақ, жұмыр, дөңгелек dumaloq, yumaloq domlaq, yumilaq togalak, öwre yumru yuvarlak, top, tekerlek tögerek yumğaq
191 острый çивĕч, вичкĕн сытыы чидиг, өткүр чiтiг чидиг, уштығ курч курч, өткүр үткен үткер жютю джити итти оьткир o'tkir өткiр, жіті oʻtkir kăskin, ötkür, ittik ýiti, ötgür iti keskin (заточенный); sivri (сужающийся к концу) keskin (заточенный); süyrü (сужающийся к концу) يِتِكْ (yitig) yitig, yiti
192 тупой мăка сыппах мугур, шапты, дөгей омас алығ моко мокок, өтпөгөн үтмәс үтмәҫ гумадах дуппукъ, гумух томакъ оьтпес, топал o'tpes өтпейтін oʻtmas ötmăs kütek küt kör toqal
193 гладкий такăр, тӳрĕ, яка дэхси дески, тас тӱс айғы, сылағай тегис, тӱс, килен тегиз, текши, жылма шома, тигес шыма сыйдам сыйдам тегиш тегис tegis тегіс tekis, silliq tăkshi, siliq tekiz hamar, düz düz tegiz, tüz يابْرٖى (yaprï̄), اَلَنْكْ (alaŋ) tüzdäm, tüz, sulañ
194 мокрый йĕпе, исленчĕк нӳрĕ уулаах, исленчĕк, инчэҕэй өл, шык, мөөн, шал öл öл ӱлӱш, чыкту ным, нымдуу юеш дымлы жибиген мылы сув, дым сув, сувланган ılg'al ылғал, дымқыл hoʻl, nam höl, năm çygly, öl nəm, yaş, islaq ıslak, yaş sılaq, dım اُولْ (ȫl) öl
195 сухой хăрăк, типĕ кураанах кургаг хуруғ қуруғ кургак кургак коры ҡоро къургъакъ къургъакъ къургъакъ, къуру кургак, куры qurg'aq құрғақ quruq, qurgʻoq quruq qury quru kuru quru قُرُغْ (quruɣ) qurğaq, quruğ
196 правильный тĕрĕс сөп, сөптөөх, таба шын, ылап сын, орта шынап чын, туроо, тороо туура дөрес, туры дөрөҫ тюз тюз дурус дурыс durıs, tuwrı дұрыс, тура toʻgʻri toghra dogry düzgün, doğru doğru doğru جٖىنْ (čï̄n) tüzük, toğru, köni
197 близкий çывăх чугас чоок чағын чағын јакын, jуук жакын якын яҡын жууукъ джууукъ ювукъ ювык, якын jaqın жақын, жуық yaqin yeqin ýakyn yaxın yakın yaqın يَقِنْ (yaqïn), يَغُوقْ (yaɣūq) yağuq, yaqın
198 далёкий инçе ыраах ырак ырах ырақ ыраак, узак ыраак, алыс ерак йыраҡ, алыҫ узакъ узакъ узакъ, йыракъ узак, алыс uzaq, alıs ұзақ, алыс, жырақ uzoq, olis yiraq uzak, alyş uzaq uzak, ırak uzaq يِراقْ (yïrāq) ıraq, yıraq
199 правый сылтăм уҥа оң оң оң оҥ оң уң уң онг онг онг онъ on' оң oʻng ong sag sağ sağ , sağ اُنْكْ (oŋ)
200 левый сулахай хаҥас солагай сол сол сол сол сул һул сол сол сол сол sol сол chap sol çep sol sol sol سُولْ (sōl) sol
201 на (чём-то) -ра/-ре, -та/-те -га/-ҕа -да, -де, -та, -те -да, -де, -та, -те ӱстӱнде -де/-те -да/-до/-де/-дө -да/-дә, өстендә -да/дә/та/тә/-ҙа/-ҙә/-ла/лә, өҫтөндә -да/-де, юсюнде -да/-де, юстюнде -да/-де, уьстюнде -да/-де/-та/-те, уьстинде -da/-de/-ta/-te, u'stinde -да/-де/-та/-те, үстінде -da -da/-dă/-ta/-tă -da -da/-də -da/-de, -ta/-te -da/de/-ta/te دا (-dē, -dā) üzä
202 в (чём-то) -ра/-ре, -та/-те иһигэр -да, -де, -та, -те, иштинде -да, -де, -та, -те иштинде -де, -те ичинде, -да, -до, -де, -дө -да/-дә, эчендә -да -да/-де, ичинде -да/-де, ичинде -да/-де, ичинде -да/-де/-та/-те, ишинде -da/-de/-ta/-te, ishinde -да/-де/-та/-те, iшiнде -da -da/-dă/-ta/-tă -da -da/-də içinde, -da/-de, -ta/-te -da/-de/-ta/-te اِجِنْدا (ičindē), اجْرا (ičrē), دا (-dē, -dā) içrä
203 с (чем-то) -па/-пе кытары -лиг/-лыг/-луг/-лүг/-ниг/-ныг/-нуг/-нүг/-тиг/-тыг/-туг/-түг, -биле, -биле кады/катай -даң/-дең/-таң/-тең/-наң/-нең қапшыра -ла/-ле менен, бирге белəн -менән бла бла булан ман, мен menen/benen/penen -мен/-бен/-пен bilan bilăn bilen ilə, -la/-lə ile, -la/-le -nen, ile بِرْلا (birlē) birlä
204 и тата, та, те, -па/-пе уонна биле, болгаш, база даа, таа пазоқ ла/ле/ло/лö жана да/дә, һәм һәм эм, да эм, да ва, -да/де эм, -да/-де/-та/-те jaʻne, haʻm, -da/-de/-ta/-te және, һәм va we , da/ ile, ve ve تَقٖى (taqï̄), يَما (yemē) yemä
205 если -сан/-сен, енчен, эхер буоллаҕына, өскө -за/-са/-зе/-се, болза, бир эвес -за/-зе/-са/-се, сынап эде полза -ca/-ce -са/-се/-со/-сө, эгер -са/-сә, әгәр әгәр -са/-се, эсе эсе эгер эгер eger -са/-се, егер agar -sa/-să, ăgăr eger əgər -sa/-se, ise eger, -sa/-se اَرْسا (ersē), سا (-sē, -sā), اَبَنْكْ (apaŋ) ersä
206 потому что мĕншĕн тесен ол иһин чүге дээрге, чүге дизе, ооңужун аннаңар анаң аара оныҥ учун анткени чөнки сөнки ючюн, нек, десек ючюн неге тюгюл неге десенъ sebebi өйткенi, себебi chunki -ghachqa, -găchkă, -qachqa, -kăchkă, chünki çünki çünki yüzünden, dolayı, ötürü, için, çünkü çünki اُجُنْ (üčün)
207 имя ят аат ат ат ат ат ат, ысым исем, ат исем ат ат ат ат at, isim ат, есiм ism, nom, ot isim, at at ad ad ad, isim ااتْ (āt) at
208 дом кил, пÿрт, çурт дьиэ өг, бажың тура, чир, иб эм, ӱй (кондомский диалект) ӱй үй өй, йорт өй, йорт юй, журт юй, джурт уьй уьй үй, жай, там үй, жай, там uy/уй ev ev
209 стена стена эркин, күүлэ хана све пиртелек кабырга дубал дивар диуар къабыргъа, хуна къабыргъа, хуна там, чыр там, ирге, дуьгер diywal қабырға, дуал devor/девор duvar divar
210 олень пăлан таба иви ах киик ақ киик бугу бугу болан болан кийик буу къубагийик бугы, керекшин, лань суўын бұғы kiyik/кийик geyik sığın
211 мышь шăши кутуйах күске кӱске шышқан чычкан чычкан тычкан сысҡан чичхан чичхан чычкъан шышкан tıshqan тышқан sichqoncha/сичқонча sıçan sıçan
212 кролик куян куруолук кодан, койгун, тоолай кролик кролик койон коён йорт куяны ҡуян къоян къоян къоян, тавшан коян, тавшан асыраў қоян, үй қояны қоян quyon/қуён tavşan qoyan
213 орёл ăмăрт кайăк хотой эзир хара хус қара-қуш бӱркӱт, мӱркӱт бүркүт бөркет бөркөт, көсөгән, баһадир, ҡыйыу, таҙғара, ҡарағош, сәмреғош къуш къуш къаракъуш карагус buʻrkit бүркіт burgut/бургут kartal qartal
214 паук эрешмен ооҕуй ээремчик iрiмӌiк қорбалчық јӧргӧмӧш жөргөмүш үрмәкүч үрмәксе губу, гыбу губу, гыбу анкабут, мия, мияма оьрмекшин oʻrmekshi өрмекші o'rgimchak/ўргимчак möý, örümjek hörümcek örümcek örümçek
215 лицо пит сирэй шырай, арын сырай, кiзi шырай, кижи, чӱс бет, јӱс бет, жүз бит, йөҙ бит, йөҙ, сырай бет бет бет, юз, чырай, сыпат бет, йуз, шырай, сытат бет, жүз, шырай бет, жүз yuz/юз yüz yüz, bet
216 тело ÿт, çан-çурăм, кĕлетке хол бот, сек сöстер эди чаны тен буюм җисем, гәүдә тән, буй, һын сан, зат сан, зат зат каркыра, кевде дене, турпат, зат, айрым, кеқислик дене, тән tanasi/танаси ten, beden, vücut ten, beden, vucut
217 пупок кăвапа киин хин хиң кендик кендик киндик кендек кендек киндик киндик гинник киндик киндик кіндік kindik/киндик göbek köbek
218 палец пӳрне тарбах салаа салаа падырбаш сабар бармак бармак бармаҡ бармакъ бармакъ бармакъ бармак бармақ саусақ, бармақ barmoq/бармоқ parmak parmaq
219 больной
(болезненный)
чирлĕ ыарыһах аарыг ағырығ, ағырығлығ ағрығ ууры, ууру, сыз оорулуу, оору авыру, чирле ауырыу, ауырыулы, сирле ауругъан, аурукъсунган саусуз авруйгъан авырув, авырувлы аўырыў, сырқаў, наўқас, кесел ауру kasal/касал hastа, marazı hastа
220 игла йĕп иннэ ине iӊе тебинге (большая), инге ийне ийне инә энә, сәнскәк ийне ийне ине ийне iyne ине igna/игна iğne ine
221 одежда тум-тир таҥас хеп кип-азах, кип кеп, тон-азақ кийим кийим кием кейем кийим, быстыр кийим опуракъ кийим кийим, кийим-кеншек киім kiyim/кийим giyim, elbise urba, kiyim
222 гром аслати этиҥ диңмирээшкин кӱгӱрт кӱзӱрек кӱркӱр күн күркүрөгү күкрәү күкрәү кюкюреу кёк кюкюреу кёк кёкюрев, гром коьк гуьрилдев гүлдирмама, көк күн күркіреу momaqaldiroq/момақалдироқ gök gürültüsü kök güdürdisi
223 молния çиçĕм чаҕылҕан кызаңнаашкын чалын, сағын чажынақ, тегри наалы чагылган, јажын чагылган яшен йәшен элия элия яшмын йасын, йасын ок, айындырык жасыл, жылдырым жасын, найзағай chaqmoq/чақмоқ yıldırım, şimşek yaşın, yıldırım
224 выше çÿлерех үөһэ, өрө үстүнде, оон бедик, оон узун [[]] кӧдӱр ӱстӱнде үстүндө, жогору биегрәк бейегерәк, юғарыраҡ бийигиракъ бийигирек бийик, алда, артыкъ, оьрде бийик, бийикте жоқарыда, бурын биік, жоғары, үстінде yuqorida/юқорида yüksek, üstünde, yukarı üstünde (над чем-либо), yuqarı (наверху)
225 ниже аяларах аллара, намыһах алдыында, оон чавыс, куду [[]] тӧбере астында, алдында төмөндө, алдында, астында тәбәнәгрәк түбәнгерәк, аҫҡараҡ, түбәнерәк эншгеракъ, алашаракъ энишгерек, алашаракъ тюпде, тёбен, тёбенге, эниш тоьмен, тоьменге төменирек, аласарақ, аласа, келте, келтерек, қысқа, пәс, пәсирек төмен, аласа quyida/қуйида alçak, altında, aşağı astında (под чем-либо), aşağı (внизу)
226 кашлять ÿсĕр сөтөлүн чөдүрер чидiлерге, чидiрерге чедир- јӧтӧл- жөтөл- йөткерергә йүткереү жетел этерге джетел этерге аткюрмек йоьткируьв жөтелиў, жөткириў жөтелу yo'talish/йўталиш öksürmek öksürmek
227 покупать туян, ил атыылас садып алыр, саарып алыр садып аларға, аларға сатып алы- ал-, сатып ал- сатып алырга һатып алыу сатып алыргъа сатып (сатыб) алыргъа кириндирмек, сатып алмакъ сатып алув сатып алыў сатып алу sotib oling/сотиб олиш satın almak satın almaq
228 выбирать суйлама тал шилиир, аңгылаар [[]] тала- таҥ- танда- сайларга һайлау сайларгъа, айырыргъа айырыргъа, сайларгъа сайламакъ, сайлап алмакъ, тангламакъ, танглап алмакъ сайлав таңлаў, таңлап алыў, сайлап алыў таңдау, сайлау tanlash/танлаш seçmek saylamaq
229 расти ÿсме үүн, улаат өзер öзерге ӧс ӧс- өс- үсәргә үҫеү ёсерге ёсерге оьсмек оьсуьв, уьйкен болув өсиў, үлкейиў өсу o'sadi/ўсади büyümek ösmek
230 открывать уçма ас, арый ажыдар азарға аш- ач- ач- ачарга асыу ачаргъа ачаргъа ачмакъ ашув ашыў ашу ochish/очиш açmak açmaq
231 украсть вăрлама уор оорлаар оғырлап аларға, чулғустирға апар- уурда- уурда- урларга урлау урларгъа урларгъа урламакъ урлав урлаў, урлап алыў ұрлау o'g'irlash/ўғирлаш hırsızlık yapmak, çalmak hırsızlamaq
232 мечтать ĕмĕтленме ыралаа сагыштаар сағынарға, сағысха тӱзерге сағышқа тӱш-, санан- тӱш кӧр- түш көр- хыялланырга хыяллау, уйға батыу муратгъа муратгъа хыял этмек, хыялгъа тюшмек, хыялланмакъ туьс коьруьв, ойланув арзыў етиў, әрман етиў, қыял етиў армандау, қиялдау orzu qilish/орзу қилиш düşlemek, özlemek arzu etmek
233 плакать йӗр ытаа ыглаар ылғирға ылға- ыйлаар ыйлоо еларга илау жиляргъа джыларгъа йыламакъ йылав жылаў жылау yig'lash uchun/йиғлаш учун [[]] [[]] [[]] ağlamak ağlamaq [[]]
234 зевать анасла дьааһый эзээр изирге эзе- эjе эсте- иснәргә иҫнәү эснерге эснерге эснемек эснев есинеў есінеу chaqmoq/чақмоқ esnemek esnemek
235 готовить пĕçерме бэлэмнээ белеткээр пилетирге, тимнирге пелне-, пыжыр- тамак јаш- тамак жаса- әзерләргә бешереү, әҙерләү этерге, хазырларгъа, азыкъ этерге, аш этерге хазырларгъа, азыкъ этерге, аш этерге жыймакъ, ишлемек, топламакъ, этмек асув, кайнатув, писирув таярлаў, ҳәзирлеў тамақ істеу tayyorlamoq/тайёрламоқ hazırlamak azırlamaq; pişirmek (еду)
236 шесть улттă алта алды алты алты алты алты алты алты алты алты алты алты altı алты olti/олти altı altı
237 семь çич сэттэ чеди читі четти јети жети җиде ете жети джети етти ети jeti жеті yetti/йетти yedi yedi
238 восемь сакăр аҕыс сес сигіс сегис сегис сегиз сигез һигеҙ сегиз сегиз сегиз сегиз segiz сегіз sakkiz/саккиз sekiz sekiz
239 девять тăхăр тоҕус тос тоғыс тоғус тогус тогуз тугыз туғыҙ тогъуз тогъуз тогъуз тогыз togʻız тоғыз to'qqiz/тўққиз dokuz doquz
240 десять вун уон он он он он он ун ун он он он он on он o'n/ўн on on
241 весна çур саас час часхы часқы јас жаз яз яҙ жаз джаз язбаш язлык koʻklem, baʻhaʻr көктем bahor/баҳор ýaz yaz bahar baar
242 лето çу сайын чай чайғы чайғы јай жай җәй йәй жай джай яй яз jaz жаз yoz/ёз ýaý yay yaz yaz
243 осень кĕр күһүн күс кӱскӱ, кӱс кӱскӱ кӱс күз көз көҙ къач кюз гюз куьз guʻz күз kuz/куз güz payız, güz sonbahar, güz küz
244 зима хĕл кыһын кыш хысхы қышқы кыш кыш кыш ҡыш къыш къыш къыш кыс qıs қыс qish/қиш gyş qış kış qış
245 уходить кайма бар чоруур парарға пар- кӧдӱ көтүү китәргә китеү, йүнәлеү, һуҙылыу, юлланыу, юл алыу, ҡарау, тәрбиәләү китергъа китергъа бармакъ, гетмек барув кетиў, созылыў, тартылыў кету tark eting/тарк етинг كەتمەك gitmek ketmek
246 который -акан, -екен хаһыс, хасыһый, хайаларай каыйзы, кайы хайзы, нинӌенӌi қайзы, қанченчи кайсы, кайзы, нече кайсы, нече кайсы нисә, нисәнсе, күпме, ҡайһы, ҡайһыныһы къычырым къычырым къайсы, нече, неченчи кайдай қай, қайсысы, неше қайсы, қайсысы, қай qaysi/қайси қанчә, нәччә, қайси hangi qaysı, angi
247 сколько миçе хас каш ханӌа, нинӌе қанче кӧп'мӧ көпмө ничә күпме, ни хәтле, ни тиклем, ни ҡәҙәр, ни саҡлы, нисә ненча ненча не къадар, нечакъы, нече нешев, неше неше, қанша неше, қанша qancha/қанча қанчә, нәччә kaç qaç
248 волк кашкăр бөрө бөрү, кокай пӱӱр пӧрӱ бӧрӱ бөрү бүре буре, ҡашҡар бёрю бёрю бёрю боьри qasqır қасқыр, бөрі bo'ri/бўри бөрә börü kurt qaşqır börü'
249 деньги укҫа харчы акша ахча(лар) ақча акча акча акча аҡса ахча ахча акъча акша ақша, пул ақша pul/пул ақча, пул para aqça, para
250 брать ил ыл алыр аларға [[[ал-]] ал алуу алырга алыу алыргъа алыргъа алмакъ алув алыў алу olmoq/олмоқ алмақ, кәлтүрмәк, таллимақ almak almaq
251 бегать чупма сүүр чүгүрер, маңнаар чӱгӱрерге, ойлирға чӱгӱр чӧр- јӱгер жүгөрүү йөгерергә йүгереү, йүгерешеп йөрөү чабаргъа чабаргъа чабып айланмакъ, чапмакъ ювырув, шабув juwırıw жүгіру yugurmoq/югурмоқ жүгәрмәк koşmak çapmaq
252 бык/корова вӑкар/ĕне оҕус/ынах буга/инек пуға/інек пуға/нек бука/ийнек, инек бука, өгүз/инек, сыйыр үгез, бога/сыер үгеҙ, буға/һыйыр бугъа/ийнек бугъа/ийнек оьгюз/сыйыр, инек сыйыр sıyır бұқа, өгіз/сиыр buqa/буқа/sigir/сигир буқа/кала (сийир) öküz boğa, öküz/inek buğa/sığır
253 конь, лошадь лаша, ут ат, сылгы аът, чылгы ат ат ат ат ат, елкы ат, алаш, йылҡы ат ат ат ат ат, жылқы ат, жылқы ot/от ат at at
254 ребро аяк ойоҕос хавырга, ээги хабырға кабырга кабырга кабырга ҡабырға, ҡыр, ян иеги иеги къабургъа, къырый, хыр, ягъа кабырга қабырға қабырға, қабыртқа qovurg'a/қовурға qowurgha gaburga qabırğa kaburga, eğe qaburğa
255 медведь упа эһэ адыг аба, азығ апшақ, улда (кондомский диалект) айу аюу аю айыу аю, айыу аю, айыу аюв аюв ayıw аю ayiq ейиқ aýy ayı ayı ayuv [[ ]]
256 пиво сăра пиибэ пиво пиво сыра сыра сыра сыра һыра сыра сыра пиво пиво пиво сыра pivo/пиво پىۋا syra bira bira, pivo
257 душа, дух чун кут сүнезин, кут чан, чӱрек қут, тын јан, тын, кӱ'н, кӧҥӱл көңүл күңел, җан, рух йән, күңел, рух, дәрт, хис, аң, аҡыл, әруах, зат, тын, һулыш жан джан жан, ругь йан, дерт жан жан ruh/руҳ җан göňül ruh, can, , gönül can, göñül
258 спасибо тавтапуç махтал четтирдим, четтирген алғыс алғыш ползун рахмат, јакшы эле рахмат, жакшы эле рәхмәт рәхмәт, яҡшы әле, һау бул сау бол сау бол баракалла савболынъыз, рахмет рахмет рахмет rahmat/раҳмат رەھمەت teşekkür ederim sağ oluñız (при обращении на вы), sağ ol (при обращении на ты)
259 здравствуйте сывлăх сунатăп, салам дорообо экии, менди изеннер эзеноқтар- су, сэлам салам, рахмат исәнмесез һау, һаумы, сәләм, хәйерле көн, нихәл, арыумы, шәпме, һаумыһығыҙ салам алейкум (мужчина по отношению к мужчине), кюн ашхы болсун (по отношению к женщине) салам алейкум (мужчина по отношению к мужчине), кюн ашхы болсун (по отношению к женщине) салам алейкум амансызба сәлем сәлем salom alaykum/салом алайкум яхшиму сиз merhaba selâm aleyküm, aleyküm selâm (в ответ) meraba
260 прощайте сывă юлăр, сыв пул быраһаайдаһыҥ байырлыг анымчох паза кӧрӱшкенче, паза тоғашқанче, қудайба јакшы болзын коштошуу сау булыгыз һау бул, иҫән-һау, һау булығыҙ сау къалыгъыз сау къалыгъыз гьали, гьалиге, чакъы, чеге яхшы йол ҳәзир, ҳәзирше сау болыңыз xayrlashuv/хайрлашув خوش hoşça kal, güle güle sağlıqnen qalıñız (остающемуся), sağlıqnen barıñız (уходящему)
261 почему мĕншĕн тоҕо чүге неге чӧӧқ неге эмне үчүн ни өчен, нигә ниңә, нишләп нек нек не саялы, не учун, неге, о саялы неге, не уьшин не ушын, не себептен неге nima uchun/нима учун немишкә, немигә [[]] neçin, neden, niye neçün
262 да аха, çапла ээх ийе я эзе эйе ооба әйе эйе, шулай шул сора сора вар, дюр аьше awa иә ha he'e hawa , bəli evet, ha, ya e, ebet
263 нет ҫук суох чок чох чоқ јок, ба, бе жок юк юҡ, -ма/-мә угъай, жокъду джокъду тюгюл, акъ йок yaq жоқ yoq yoq ýok yox hayır, yok yoq
264 рабочий ӗҫҫынни үлэһит кыйгырар, чалаар, адаар ісӌі тоғышчы, иштечи ишчи ишчи эшче эшсе рабочий рабочий ишчи, ишчилер исчи рабочий жұмысшы ishchi ishchi işçi işçi işçi işçi
265 трава курăк от оът, сиген от ӧлең, от от, ӧлӧҥ от, өлөң үлән ут, үлән кырдык, ханс кырдык, ханс от оьлен, от шөп, көк, от шөп, от ot ot ot ot ot ot
266 чеснок ыхра сарымсах кош-согуна самзах чер оқсуму сарымсак сарымсак сарымсак һарымһаҡ сарымсах сарсмакъ самурсакъ сарымсак сарымсақ сарымсақ sarimsaq samsaq sarymsak sarımsaq sarımsak sarımsaq
267 лук (трава) сухан луук, чочунаах, сүөгэн согуна соған оқсум согон, согоно согон суган һуған сохан сохан согъан соган пияз жуа, пияз sog'an piyaz sogan soğan soğan soğan
268 свинья сысна сибиинньэ хаван сосха шошқа чочко чочко дуңгыз сусҡа тонгуз, кошт тонгуз, кошт донгуз шошка, донъыз тышқанға усаған ҳайўан шошқа, доңыз cho'chqa choshqa, chochqa domuz domuz, çoçqa
269 курица чӑх куурусса дагаа таңах қуш такаа тоок тавык тауыҡ тауукъ тауукъ тавукъ тавык таўық, мәкийен тауық tovuq toxu towuk tovuq tavuk tavuq
270 лук (для стрельбы) ухă ох саа, чаачар саа, саа ча чаӌах чачақ јаа жаа җәя йәйә [[]] [[]] окъ-жая йай, соган оқжай, сарыжай садақ yoy yay ýaý yay yay yay
271 здоровье сывлăх чөл кадыкшыл сағ қазық суу, су кадык соо саулык, сәләмәтлек, исәнлек, тазалык һаулыҡ, сәләмәтлек, иҫәнлек, иҫәнлек-һаулыҡ саулукъ саулукъ савлукъ савлык, сав ден саўлық, саўлық, саламатлық, аманлық денсаулық salomatlik/саломатлик сақлиқ, сағламлиқ, саламәтлик [[]] sağlıq sağlık sağlıq
272 пчела пыл хурчӗ тигээйи, ыҥырыа ары аар аары адару аары бал корт арыу, ары, бал ҡорто бал чибин бал чибин балжибин балшыбын пал ҳәрре, пал ҳәрреси ара ari here ary arı arı balqurt
273 стрела ухă йĕппи ох, оноҕос согун, ок ох соған јебе, ок жебе, ок ук уҡ окъ окъ окъ ок oq оқ, жебе oq oq ok ox ok oq
274 восток хĕвел тухăç илин чөөн, чөөн чүк іскер кӱн шығыжы кӱнчыгыш күн чыгыш көнчыгыш көнсығыш, шәреҡ кюнчыгъыш кюнчыгъыш гюнтувуш куьнтувар шығыс, күн шығыс шығыс sharq sherq gündogar şərq doğu şarq, kündoğuş
275 запад хĕвел анăç арҕаа барыын чүк, барыын кидер кӱн қонужы кӱнбадыш күнбатыш көнбатыш көнбайыш кюнбатыш кюнбатыш гюнбатыш куьнбатар батыс, күн батыс, күн батар батыс g'arb gherb günbatar qərb batı, garp ğarp, künbatı
276 юг кăнтăр соҕуруу мурнуу чүк ӱстінзарых тӱжӱлгӱ тӱштӱк түштүк төньяк төньяҡ къыбыла къыбыла къыбла алды як түслик, қубла оңтүстік janub jenub günorta cənub güney cenüp, qıbla
277 север çурçĕр хоту соңгу чүк ,соңгу ӱстензарых қузам тӱндӱк түндүк көньяк көньяҡ шимал шимал темиркъазыкъ, темиркъазыкъ якъ арт бет, сырт арқа солтүстік shimol shimal demirgazyk şimal kuzey şimal, sırt
278 сумерки, заря ĕнтрĕк боруҥуй, борук-сорук, саһарҕа, сарыал даң, имир таң порас караҥу, таҥ караңгы эңгер-меңгер ҡараңғы, таң ашхам къарангы, ашхам ашхам къарангы, ашхам къашкъаралыв вакъти, танг белги береген вакъти туьн, семируьв, юванлав геўгим, ымырт, иңир іңір, таң qoron'giliq, qorong'i yérim kéche karanlık qaranlıq karanlık qaranlıq
279 сон тӗлӗк түүл дүш, уйгу тӱс уйғу, тӱш тӱш түш төш, йокы төш тюш тюш тюш, юху туьш уйқы түс, ұйқы tush tüsh düýş tüş düş, rüya tüş
280 бог турӑ таҥара дээр, бурган, кудай худай қудай кудай кудай ходай хоҙай, тәңре Аллах, тейри Аллах, тейри Аллагь, тенгири, худай кудай қудай, алла, жаратқан, тәңир құдай, тәңір Xudo Xuda hudaý Xuda tanrı tañrı, ilâh
281 верующий ĕненекен итэҕэйээччи, таҥараһыт чүдүкчү, шажынныг тигриник пӱтпеенқан дым тин динле дингә , диндар, ышаныусы, дини дин ахлу, иманлы дин ахлу, иманлы дин юрютеген гиши, и динли гиши дин туьс динге исениўши, диншил діндар mo'min/мўмин [[]] [[]] [[]] dindar dindar, imanlı
282 народ халăх дьон чон, улус, эл халых қалық, эл, чон калык калк, кишилер халык халыҡ халкъ халкъ халкъ халк, боьден, миллет халык халық odamlar adamlir halk, il , iil xalq halk halq
283 история истори төрүт төөгү чооқ тарых, тӱӱки тарых тарих тарых тарих тарих тарих тарых тарийх тарих tariq tariq taryh tarıx tarih tarih
284 страна çĕршыв дойду, ил чурт, эл ил чер эл эл ил ил къырал къырал пачалыкъ, уьлке кырал, эл ел, журт, үлке ел el el el əl ülke memleket, el
285 спать çывăрма утуй удуур уйғу узу- уйку уйку йокларга йоҡо жукъларгъа джукъларгъа юхламакъ уйклав uyqılaw ұйықтау uxlamoq/ухламоқ ухлимақ [[]] [[]] uyumak yuqlamaq
286 песня юрӑ ырыа ыр, ыры сарын, ыр сарын ыр, сарын, кожоҥ ыр җыр йыр жыр джыр йыр йыр qosıq жыр, ән ir aýdym mahnı türkü, şarkı yır, türkü
287 работа ӗҫ үлэ ажыл, иш, ус іс тоғыш, иш иш эш эш иш, жумуш джумуш иш, ишлев ис ис/is іс ish ish
288 сто çĕр сүүс чүс чӱс чӱс jӱс жүз йөз йөҙ жюз джюз юз юз juʻz жүз yuz/юз йүз [[]] [[]] yüz yüz
289 след йĕр суол ис іс ис ис из эз эҙ ыз ыз гьыз гъыз из/iz із iz iz iz iz iz iz
290 время вăхăт кэм шаг ,үе сах тем, туш, ай-кӱн чак, ӧй, вакт убакты, убакыт, чак чак, вакыт ваҡыт, саҡ заман заман вакъти, заман вакыт waqıt, zaman уақыт, шақ, кез vaqt, chogi' waqt wakt vakit, çağ vaqıt, zaman
291 десять тысяч вунă пин түмэн түмэн тӱмен онмуң тӱмен түмөн төмән төмән он минг он минг он минг он мынъ он мың/on mıń түмен tuman tümen tümen tümen dümen, tümen on biñ (устар. tümen)
292 мозг миме мэйии мээ мии миис мее мээ ми мейе мыйы мыйы мийи мый miy, meyin ми miya menge beýni, beýin beyin beyin miy
293 вечный ĕмĕр мэҥэ мөңге кӧзир по чашқа мӧҥкӱ түбөлүк мәнге мәнге ёмюрлюк ёмюрлюк ёмюрлик оьмуьрлик ömürlik/өмүрлик мәңгі adadiy/абадий әбәдий, мәңгү, өмүрвайәт, бақи ebediyen ebediy
294 одинокий пĕччен соҕотох, сааҥаах сааҥнаах чаңгыс чағыс чағыс јаҥыс бойдок яңгыз яңгыҙ жангыз джангыз янгуз янъгыз jan'gız/яңгыз жалғыз, жаңғыз yolg'iz/ёлғиз ялғуз, йәккә, йеганә, житим, ғерип, аилисиз, тәнһа, бойдақ, тул, йесир yalgız yalnız yañğız, yalıñız
295 свет ҫутӑ сырдык чырык чарых от јарык, јеҥил жарык җиңел, якты еңел, яҡты, яҡтылыҡ жарыкъ джарыкъ ярыкъ ярых jarıq/ярық жарық yorugʻlik/ёруғлик زامان, دۇنيا, جاھان, ئالەم, йоруқ, нур, аләм, дуния, җаһан ışık yarıq
296 верблюд тĕве тэбиэн теве тибе тӧӧ тӧӧ төө дөя төя, дөя тюе тюе тюе туье tu'ye/тўе түйе tuya/туя töge, төгә deve deve
297 муравей кăткă кымырдаҕас кымыскаяк хымысха қымысқаш комурска, чымалы кумурска кырмыска ҡырмыҫҡа къумурсха, гумулджук джюджю, къумурсха чималы кумырска shımalı/шымалы құмырсқа chumoli/чумоли چۈمۈلە, chümüle, чүмүлә karınca qırmısqa
298 сын ывăл уол оол, оглу оол оғлу уул